با توجه به اينكه روزه با بسياري از برنامه هاي مثبت و سازنده پيوند دارد، بي فايده نيست كه برادران و خواهران از ارزش روزه و روزه‌دار آگاه شده ايمان آنان و عشق و محبتشان به اين فرمان كم‌نظير الهي بيش از پيش گردد.

كلمه رمضان از لغت رمض گرفته شده و دانايان لغت رمض را به دو گونه توجيه كرده‌اند.

1_ تابش نور خورشيد با حرارت هر چه تمام تر بر ريگ و سنگ

2_ باريدن باران شديد در اواخر پاييز.

اگر رمضان به معناي اول باشد بايد گفت: روزه واقعيتي است كه همچون حرارت شديد مفاسد و پليديها و تجاوزات و طغيانهاي غرايز را مي‌سوزاند و آدمي را به ميدان پاكي نزديك مي كند.

و اگر به معناي دوم باشد بايد گفت: روزه همچون باراني كه طبيعت را شستشو مي‌دهد روان انسان را از آلودگي پاك كرده و به آدمي نيروي مقاومت داده و جسم را از خطرات رسوبات غذايي به سنگر امان مي‌برد و به همين معنا روايتي از رهبر اسلام (ص) رسيده آنجا كه فرموده‌اند:

« ارمض الله فيه ذنوب المومنين »

رمضان زماني است كه خداوند بخاطر عمل روزه مردم مومن را شستشو داده و پاك مي‌كند.

صوم رمضان يعني: خودداري كردن از آنچه شرع و مكتب الله اجازه نداده و بي‌ترديد گروه خودداران در پشگاه الهي بخاطر اجراي فرمان دوست از اعتبار خاصي برخور دارند، و نزد پروردگار و وجددان خويش رو سپيدند.

علي(ع) مي فرمايد به هنگامي كه آدم به زمين آمد تابش خورشيد چهره‌ي دل آرايش را تيره كرد آدم از اين پيش آمد ديگر بود جبرئيل به حضرتش گفت: ميل داري رويت سپيد گردد؟ گفت آري عرضه داشت روز سيزده و  چهارده و پانزده ماه را روزه بگير هر روزي كه روزه گرفت يك سوم كبودي پوست از بين رفت و به روز سوم تمام چهره سپيد شد اگر در اين روايت جاي تاويل باشد بايد گفت روزه عامل بدست آورد آبرو و اعتبار در پيشگاه خداست.

رمضان زماني است كه ابتدايش رحمت، و دهه‌ي دومش زمان غرق شدن در رحمت و عاقبتش آزادي از آتش جهنم است، اين آزادي از عذاب آخرت، عكس العمل آزادي انسان از سوء خلق طغيان غرايز و شهوات و بد كرداري بوسيله‌ي روزه ماه رمضان است روزه‌اي كه همراه با شرايط انجام گرفته باشد.

پيامبر عزيز (ص) در خطبه جمعه آخر شعبان در توضيح برنامه‌هاي رمضان چنين فرمودند: ماهي بر شما سايه مي افكند كه در ظرف آن ليله‌القدر است، شب قدري كه از هزار ماه با ارزشتر است.

خداي بزرگ روزه اين ماه را بر شما واجب نموده و يك نماز مستحب را در شب آن مساوي با هفتاد نماز در شبهاي ديگر قرار داده آن كسي كه در اين ماه به كار نيكي دست بزند و برنامه خدا پسندانه‌اي انجام دهد ثوابش برابر با واجبي از واجبات خداست، و هر كس عمل واجبي انجام دهد اجرش به اندازه هفتاد واجب در وقت ديگر است.

آري اي مردم، رمضان ماه استقامت و فراهم آوردن نيرو است و مزد مردم با استقامت بهشت است[1].

رمضان ماه مساوات است ماهي كه بايد ثروتمندان مادي و معنوي به تمام كمبودهاي مردم تهيدست رسيدگي كنند، و دردهاي معنوي را درمان نمايند، در اين ماه نبايد گروهي سير و دسته‌اي گرسنه باشند، عده‌اي غرق در هدايت، و قشري گرفتار ضلالت، در اين ماه است كه خداوند روزي بندگان فرمان بر را زياد مي‌كند و اين مساله واقعيتي است كه قرآن از آن خبر داده « آنگاه كه مردم خويشتن داري بدست آرند‌ و از گناه و نافرماني بپرهيزند تمام درهاي بركات آسمان و زمين را به رويشان مي گشاييم»[2].

رهبر اسلام(ص) مي فرمايد: « در رمضان چهار برنامه از خداوند بخواهيد دو برنامه براي جلب عنايت حق، و دو برنامه از آن برنامه‌هايي كه از آن بي‌نياز نيستند، اما دو برنامه اول يكي قرار گرفتن در حصار توحيد و دور شدن از شرك نيستند يكي طلب بهشت، و ديگري آزادي از آتش جهنم.

پيامبر (ص) مي‌فرمود: هر آنكس كه ماه رمضان را درك كند و خود را در مسير آمرزش حق قرار ندهد در كدام زمان مي‌خواهد به جبران كمبودها برخيزد!

و نيز فرمود: اگر خداوند به آسمانها و زمين درچنان زماني اجازه سخن گفتن دهد. به تمام روزه داران مي‌گفتند برنامه شما به بهشت منتهي مي‌گردد، و باز فرمودند: براي بهشت دري است به نام ريان و آن اختصاص به روزه داران دارد، آخرين روزه‌داري كه از آن وارد شود بسته مي گردد.

پيامبر بزرگ مي‌فرمود: روزه دار اگر غيبت نكند و بخوابد خوابش عبادت است.

رسول اكرم (ص) به مردم فرمود: طرحي را به شما بياموزم كه انجامش شيطان را از شما دور خواهد كرد به دوري بين مشرق و مغرب پاسخ گفتند: آري فرمودند: روزه رويش را سياه مي‌كند دستگيري از تهيدستان پشتش را مي‌شكند دوستي در راه خدا، و تحمل رنج عمل شايسته ريشه‌اش را مي‌كند و توبه و بازگشت به حق رگ و پي او را جدا مي‌كند براي هر چيزي زكاتي است و زكات بدن روزه است.

پيشواي اسلام فرمود: به هنگام رمضان در تابستان چون رنج تشنگي به انسان روي آورد خداوند هزار ملك را مامور آدمي مي‌كند تا بهشت و نعمت الهي را به او بشارت دهند و او را نوازش كنند و چون افطار گردد خطاب مي‌رسد چه بوي خوشي داري، سپس به ملائكه مي‌فرمايد: شاهد باشيد مغفرتم را نصيبش كردم.

و نيز فرمود: آنكس كه از روي ايمان و عشق به خدا روزه بگيرد و حسابگر باشد و گوش و چشم و زبان را از گناه باز دارد، در حوزه رحمت گذشته و آينده الهي قرار گيرد و اجر ثابت قدمان نصيبش مي‌شود[3].

امير المومنين (ع) مي‌فرمايد: روزه‌ي جسد خودداري از غذاست ولي با اراده و اختيار خويش البته براي مزد و فرار از عذاب و روزه روان خودداري حواس پنجگانه است از گناه و پاك داشتن دل از تمام عوامل شر، و روزه‌ي دل نيكوتر است از روزه‌ي زبان و روزه زبان بهتر است از روزه شكم[4].

از مجموع روايات استفاده مي‌شود كه روزه عمل ساده‌اي نيست و تنها گرسنگي و تشنگي مايه‌ي بوجود آمدن حقيقت روزه نمي‌باشد، بلكه روزه بزرگترين ميدان تمرين براي پاكسازي جسم از امراض گوناگون و تزكيه روان از مفاسد اخلاقي و منور كردن دل به نور خداست.

با چنين روزه‌اي روزي فراوان مي‌گردد، و اجتماع سالم گشته و آدمي در پيشگاه حق كسب آبرو مي‌كند و در جهان بعد از بهشت بهره‌مند شده و از عذاب جهنم دور خواهد ماند.